La poetica e devota Novena di Natale, che rievoca tanti dolci ricordi, ebbe la sua prima esecuzione in Torino nella chiesa dell'Immacolata, allora appartenente ai Preti della Missione.
La Marchesa Gabriella Marolles delle Lanze, Verrua Savoia, Caluso, ne fu l'occasione e la munifica fondatrice.
Rimasta vedova e trasferitasi a Torino in una casa vicina alla Congregazione della Missione di S. Vincenzo de Paoli, attualmente sede dell'episcopato, prese a frequentare con pia devozione la chiesa di detto istituto dedicata alla Beata Vergine Immacolata.
Sotto la guida del rev. P. Amosso di quella stessa Congregazione, suo consigliere spirituale, acquistò una profonda devozione verso il mistero della Incarnazione e del Natale del Signore.
Si usava in quel tempo la Novena così detta «dei versetti», composta dal P. Campagna.
Il dotto e pio reverendo P. Antonio Vacchetta, moderatore prudente del Collegio Teologico eretto nella Casa della Congregazione della Missione ed intimo del Beato Sebastiano Valfrè, per assecondare la devozione della Marchesa, prese a comporre una nuova Novena cantata, composta di Profezie, di Salmi ed Inno a modo di Vespro.
È da notare in modo particolare il «Lætentur cæli» composto da lui con frasi tolte dalla Sacra Scrittura e che formano un tutto armonico di impareggiabile bellezza.
La Novena venne celebrata per la prima volta per il Natale del 1720. La Marchesa ne fu tanto contenta, che fissò un lascito di cinquemila lire, affinché la si celebrasse obni anno.
Per opera dei Missionari e dei Preti che in Avvento facevano gli esercizî spirituali alla Casa della Missione e frequentavano la funzione suddetta, nonché dei Chierici del Collegio Teologico che, divenuti preti, si diffondevano nelle Diocesi, questa Novena venne in breve diffusa in Piemonte, Lombardia, Liguria, e poi con sempre maggiore simpatia e devozione, in altre regioni d'Italia e del mondo.
Duo Cantores dicunt:
Regem venturum Dominum, venite adoremus.
Chorus respondet:
Regem venturum Dominum, venite adoremus.
Jucundare, filia Sion, et exulta satis,
filia Jerusalem:
ecce Dominus veniet, et erit in die illa lux magnam et stillabunt montes
dulcedinem,
et colles fluent lac et mel, quia veniet Propheta magnus, et ipse
renovabit Jerusalem.
Chorus:
Regem...
Cantores
Ecce veniet Deus, et homo de domo David sedere in throno,
et videbitis, et gaudebit cor vestrum.
Chorus:
Regem...Cantores:
Ecce veniet Dominus protector noster, Sanctus Israël, coronam
regni habens in capite suo,
et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis
terrarum.
Chorus:
Regem...Cantores:
Ecce apparebit Dominus, et non mentietur:
si moram feceerit expecta eum, quia veniet et non tardabit.
Chorus:
Regem...Cantores:
Descendet Dominus sicut pluvia in vellus:
orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis,
et adorabunt eum omnes reges terræ, omnes gentes servient ei.
Chorus:
Regem...Cantores:
Nascetur nobis parvulus, et vocabitur Deus fortis,
ipse sedebit super thronum David patris sui, et imperabit,
cujus potestas super humerum ejus.
Chorus:
Regem...Cantores:
Bethlehem, civitas Dei summi, ex te exiet Dominator Israël,
et egressus ejus sicut a principio dierum æternitatis,
et magnificabitur in medio universæ terræ,
et pax erit in terra nostra dum venerit.
Chorus:
Regem...Quindi i cantori intonano ilLætentur cæli; ma la vigilia di Natale vi premettono la seguente frase:
Crastina die delebitur iniquitas terræ,
et regnabit super nos Salvator mundi.
Chorus:
Regem...Cantores:
Prope est jam Dominus, Chorus:
Venite adoremus.
Lætentur cæli et exultet terra* jubilate
montes laudem.
Erumpant montes jucunditatem* et colles justitiam.
Quia Dominus noster veniet* et pauperum suorum
miserebitur.
Rorate cæli desuper et nubes pluant justum*
aperiatur terra, et germinet Salvatorem.
Memento nostri Domine* et visita nos in salutari
tuo.
Ostende nobis Domine miseericordiam tuam* et
salutare tuum da nobis.
Emitte Agnum Domine dominatorem terræ* de
petra deserti ad montem filiæ Sion.
Veni ad liberandum nos Domine Deus virtutum*
ostende faciem tuam, et salvi erimus.
Veni Domine visitare nos in pace* ut lætemur
coram te corde perfecto.
Ut cognoscamus Domine in terra viam tuam,*
in omnibus gentibus salutare tuum.
Excita Domine potentiam tuam et veni* ut salvos
facias nos.
Veni Domine et noli tardare* relaxa facinora
plebis tuæ.
Utinam dirumperes cælos et descenderes*
a facie tua montes defluerent.
Veni et ostende nobis faciem tuam Domine*
qui sedes super Cherubim.
Gloria Patri et Filio* et Spiritui sancto.
Sicut erat in principio et nunc et semper*
et in sæcula sæculorum amen.
Finito il Lætentur cæli, il sacerdote officiante canta il seguente Capitulum:
Præcursor pro nobis ingreditur Agnus sine Macula, secundum ordinem Melchisedech, Pontifex factus in æternum, et in sæculum sæculi. Ipse est Rex justitiæ cujus generatio non habet finem.
Deo gratias.
Quindi il sacerdote officiante o i due Cantori intonano:
En clara vox redarcuit
Obscura quæque personans:
Procul fugentur somnia,
Ab alto Jesus promicat.
En Agnus ad nos mittitur
Laxare gratis debitum:
Omnes simul cum lacrymis
Precemur indulgentiam.
Beatus Auctor sæculi
Servile corpus induit:
Ut carne carnem liberans,
Ne perderet quos condidit.
Castæ Parentis viscera
Cælestis intrat gratia:
Venter puellæ bajulat
Secreta quæ non noverat.
Domus pudici pectoris
Templum repente fit Dei,
Intacta nesciens virum
Concepit alvo Filium.
Deo Patri sit gloria,
Ejusque soli Filio,
Cum Spiritu Paraclito
In sæculorum sæcula.
Amen.
Finito l'inno, i Cantori intonano l'antifona al Magnificat, che varia ogni giorno:
Giorno 16:
Ecce veniet Rex, Dominus terræ, et ipse auferet jugum captivitatis nostræ.
Giorno 17:
O Sapientia, quæ ex ore Altissimi prodiisti, attingens a fine usque ad finem fortiter, suaviterque disponens omnia: veni ad docendum nos viam prudentiæ.
Giorno 18:
O Adonai et Dux domus Israël, qui Maysi in igne flammæ rubi apparuisti, et ei in Sina legem dedisti: veni ad redimendum nos in brachio extento.
Giorno 19:
O radix Jesse, qui stas in signum populorum, super quem continebunt reges os suum, quem gentes deprecabuntur: veni ad liberandum nos, jam noli tardare.
Giorno 20:
O clavis David, et sceptrum domus Israël; qui aperis et nemo claudit, claudis et nemo aperit: veni et educ vinctum de domo carceris, sedentem in tenebris et umbra mortis.
Giorno 21:
O Oriens, splendor lucis æternæ, et sol justitiæ: veni et illumina sedentes in tenebris et umbra mortis.
Giorno 22:
O Rex gentium, et desideratus earum: lapisque angularis, qui facis utraque unum: veni, et salva hominem, quem de limo formasti.
Giorno 23:
O Emmanuel, Rex et legifer noster, exspectatio gentium, et Salvator earum: veni ad salvandum nos, Domine Deus noster.
Giorno 24:
Cum ortus fuerit sol de cælo, videbitis Regem regum procedentem a Patre, tamquam sponsum de thalamo suo.
Segue il Magnificat.